Δυσγραφία και Δυσορθογραφία: Λογοθεραπευτική Αξιολόγηση και Παρέμβαση

by 11:55 π.μ. 0 σχόλια

Λογοθεραπευτική Αξιολόγηση

Ένας λογοθεραπευτής, θα χρειαστεί να αξιολογήσει -γενικά- τους ακόλουθους τομείς:
·         προβλήματα ανάγνωσης
·         προβλήματα γραφής
·         προβλήματα αρίθμησης
αλλά και:
·         τη γλωσσική παραγωγή
·         την αντίληψη εννοιών
·         τη γλωσσική αντίληψη
·         φωνολογικά και μορφολογικά ελλείμματα
·         ελλείμματα σε συντακτικό και γραμματική
·         πραγματολογικά και σημασιολογικά ελλείμματα

Συγκεκριμένα για τα προβλήματα γραφής, αξιολογείται ο μαθητής:
           στην αντιγραφή
·         να αντιγράψει γράμματα και αριθμούς
·         να αντιγράψει μικρές λέξεις και αργότερα μεγαλύτερες και με περίπλοκες φωνοτακτικές δομές
·         να αντιγράψει προτάσεις (ανάλογες με τις δυνατότητες της ηλικίας του)
           στην ορθογραφία
·         να γράψει της λέξεις που θα του διαβάζουμε ή να μας πει από ποια γράμματα αποτελούνται (προφορικά )
·         να συμπληρώσει κενά σε λέξεις ή να κυκλώσει τη λέξη που είναι σωστά (ή και λάθος) γραμμένη
           στη γραφή καθ’ υπαγόρευση
·         να γράψει τα γράμματα και τους αριθμούς που του διαβάζουμε
·         να γράψει μικρές λέξεις που του διαβάζουμε
·         να γράψει προτάσεις που του διαβάζουμε (ανάλογα με την ηλικία)
           στον αυθόρμητο γραπτό λόγο
·         να γράψει λέξεις που ξέρει (ή του δίνουμε λέξη για να φτιάξει μια πρόταση)
·          να συμπληρώσει το υπόλοιπο της πρότασης που του δώσαμε
·          να γράψει μία μικρή παράγραφο με ένα θέμα που θα του δώσουμε (αν δυσκολεύεται, μπορούμε, εναλλακτικά, να του δώσουμε για βοήθημα μία εικόνα)
·         τη  γραπτή περίληψη της ιστορίας που διαβάσαμε (ή του δίνουμε να την διαβάσει)

Για τους παραπάνω τρόπους αξιολόγησης υπάρχουν ενδεικτικές ασκήσεις στο παράρτημα ΕΔΩ>>>>>>>>>>.

Σχεδιασμός Λογοθεραπευτικής Παρέμβασης

Για τη Δυσγραφία

Προγραφηματικές δραστηριότητες
      Μέσα από δραστηριότητες σαν αυτές, το παιδί μαθαίνει με ευχάριστο τρόπο να συντονίζει τις κινήσεις του.
      Η εκγύμναση του χεριού και ειδικότερα του καρπού και των δαχτύλων με διάφορους τρόπους, όπως είναι ο σχηματισμός ζώων με τα δάχτυλα, το χτύπημα των δαχτύλων μεταξύ τους, και γενικά διαφόρων ειδών παιχνίδια μετά από μίμηση του θεραπευτή.
      Ακόμα, χρήσιμες δραστηριότητες είναι το δέσιμο των κορδονιών ή κορδέλας με διάφορους τρόπους, το κόψιμο σχεδίων με ψαλίδι, η δημιουργία σχεδίων με σύρμα, το παιχνίδι με πλαστελίνη.

Η επαφή με τα υλικά γραφής (τη γραφίδα) επιδιώκει:
      να μάθει το παιδί να χρησιμοποιεί το μολύβι και το χαρτί, με ορθή τοποθέτηση των δαχτύλων στο μολύβι (ακόμα και με τη βοήθεια, αρχικά, του ειδικού μαλακού πλαστικού που εφαρμόζεται στις γραφίδες).
      τη σωστή τοποθέτηση του χαρτιού ως προς τη στάση του σώματος, το γραφείο και τη γωνία γραφής του παιδιού.

Έπειτα από όλα αυτά, μπορούμε να προχωρήσει σε δραστηριότητες  χρήσης της γραφίδας για συγκεκριμένους σκοπούς, όπως είναι:
      το γέμισμα περιγραμμάτων με μαρκαδόρο, ο χρωματισμός σχεδίων με καθορισμένα διαφορετικά χρώματα, ο σχηματισμός σχημάτων και απλών σχεδίων (σπίτι, ήλιος κτλ).

Αργότερα μπορεί να ζητηθεί από το παιδί να ζωγραφίσει κάτι που σκέφτεται για λόγους ευχαρίστησής του, αφού ακολούθησε τις οδηγίες, αλλά και για να αντιληφθεί την σημασία της αποτύπωσης των ιδεών του στο χαρτί μέσω μίας ζωγραφιάς και αργότερα μέσω της γραφής.

Διδασκαλία αντιστοίχησης φωνήματος και γραφήματος
      Διδάσκουμε ξεχωριστά κάθε γράμμα του αλφαβήτου και τον τρόπο που διαβάζεται (τη φωνή που έχει το γράμμα μέσα στις λέξεις).

  • Χρησιμοποιούμε κάρτες με γράμματα και παρουσιάζουμε στο παιδί ένα ένα ξεχωριστά κάθε γράμμα (κεφαλαίο και μικρό).
  • Ζητάμε από το παιδί να μας πει λέξεις που ξεκινάνε από αυτό το γράμμα.
  • Γράφουμε σε ένα χαρτί μία λέξη που να αρχίζει από το γράμμα αυτό και δείχνοντας με το δάχτυλό μας ένα ένα τα γράμματα, προφέρουμε αργά τη λέξη (το γράμμα αυτό θα ξεχωρίζει με εντονότερο χρώμα)

Όταν το παιδί έχει μάθει όλα τα γράμματα και ξέρει να τα χρησιμοποιεί για να διαβάζει λέξεις, τότε ξεκινάμε να μάθουμε και τη γραφημική απεικόνιση των φωνών που αντιπροσωπεύουν τα γράμματα.
·         Δίνουμε καρτέλες (με το γράμμα που θέλουμε κάθε φορά) και το παιδί πρέπει να πατήσει με το μολύβι και να «ενώσει» γραμμές για να δημιουργήσει το γράμμα.
·         Διαβάζουμε γράμματα και αργότερα λέξεις στο παιδί και του ζητάμε να μας τις γράψει (μονοσύλλαβες-δισύλλαβες-πολυσύλλαβες).

*Είναι αυτονόητο, ότι αυτή η διαδικασία θα χρειάζεται πολλές επαναλήψεις και αρκετή εξάσκηση! 

Επίσης, μία έξυπνη ιδέα που βρήκα στο blog μίας συναδέλφου, φαίνεται στην εικόνα δεξιά και θα τη βρείτε ΕΔΩ>>>>>>>>>

Οργάνωση του λόγου με σκοπό την ενίσχυση της έκφρασης
Όταν το παιδί έχει αποτυπώσει όλες τις παραπάνω διαδικασίες (να αναγνωρίζει και να σχεδιάζει στο χαρτί όλα τα γράμματα) τότε μπορούμε να περάσουμε σε ένα επόμενο στάδιο, στο οποίο θα δώσουμε ιδέες για αυθόρμητη γραφή αλλά και θα μάθουμε στο παιδί να οργανώνει τη σκέψη του.

  • Δίνουμε μία ιστορία και αναλύουμε με το παιδί τα επιμέρους στοιχεία της:
                    -ποιοι είναι οι πρωταγωνιστές της ιστορίας;
                    -πότε και πού διαδραματίζεται η ιστορία;
                    -τί θέλουν να κάνουν οι πρωταγωνιστές;
                    -τί γίνεται όταν το κάνουν αυτό οι πρωταγωνιστές;
                    -πώς τελειώνει η ιστορία και πώς νιώθουν οι πρωταγωνιστές;
  • Ο μαθητής εξετάζεται για το αν θυμάται τις παραπάνω πληροφορίες.
  • Ζητάμε να γράψει ένα σχεδιάγραμμα της ιστορίας.
Αφού ο μαθητής έχει εξασκηθεί στην οργάνωση των σκέψεων του (με τη βοήθεια των ιστοριών) και στη δημιουργία σχεδιαγραμμάτων για κάθε ιστορία, τότε ξεκινάμε να του δίνουμε θέματα με σκοπό την ενίσχυση της αυθόρμητης γραπτής έκφρασης.

  • Παίρνουμε ένα ένα τα προηγούμενα ερωτήματα (σε σχεδιάγραμμα) και συνθέτουμε την φανταστική ιστορία που θα μας πει το παιδί (αρχικά βοηθώντας το με ιδέες).
  • Αργότερα, όταν το παιδί μάθει τη διαδικασία, μπορούμε να του δίνουμε ένα ερέθισμα, όπως μία εικόνα, ή να ξεκινάμε εμείς την ιστορία δίνοντάς του το όνομα του πρωταγωνιστεί και κάποια εισαγωγικά στοιχεία.

Για τη Δυσορθογραφία

Ενίσχυση Μνημονικής Ικανότητας
Παρεμβατικά προγράμματα που χρησιμοποιούν πολυαισθητηριακές τεχνικές προτείνουν μία διαδικασία διαδοχικών βημάτων, στα οποία περιλαμβάνονται συνήθως:
       η προφορική και οπτική παρουσίαση της λέξης από τον λογοθεραπευτή
       η εκφορά της λέξης από τον μαθητή
       η ανάλυσή της σε συλλαβές
       η νοερή οπτική αναπαράσταση της λέξης από το μαθητή με κλειστά μάτια
       ο σχηματισμός λέξης στον αέρα με το δάχτυλο
       η ιχνηλάτηση της λέξης
       η γραπτή απόδοση της λέξης και
       η αποτύπωση της λέξης με διάφορους τρόπους και υλικά

Εικονογραφική Μέθοδος
       Η απεικόνιση γραμμάτων αλλά και η ορθογραφία  των λέξεων μαθαίνονται με τη βοήθεια εικονογραφημάτων.
       Επιχειρείται η δημιουργία ισχυρής μνημονικής σύνδεσης μεταξύ μιας εικόνας και της μορφής της λέξης.
       Η αποτύπωση της ορθογραφίας ισχυροποιείται, με την επιλεγόμενη εικόνα να συνδέεται με τη σημασία τη λέξης. 










Παραδείγματα Λαθών - Ενδεικτικά Ορθογραφικά Λάθη και Τρόποι Αντιμετώπισης
Υπάρχουν πολλά είδη ορθογραφικών λαθών που αφορούν λάθη γραμματικής και στα περισσότερα υπάρχει κάποιος τρόπος σύνδεσης ώστε να είναι πιο κατανοητά στο παιδί. Ίσως είναι αδύνατο να δούμε όλους τους τρόπους αυτούς από κάθε γραμματικό κανόνα, αλλά για να τεκμηριώσουμε όσα έχουν γραφτεί, θα αναλυθούν μερικά παραδείγματα.

Για παράδειγμα:
Ρήματα σε –ω: μπορούμε να δώσουμε στο μαθητή μία άσκηση που αποτελείται από ρήματα στην οποία να του ζητάμε να συμπληρώσει το τελευταίο /ω/ (Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να ξεχωρίζει τα ρήματα από τα άλλα μέρη του λόγου). Η επόμενη άσκηση θα μπορούσε να είναι με ρήματα γραμμένα σε ζευγάρια, ένα σωστό κι ένα λάθος, και να ζητάμε από το παιδί να βρει το λάθος και να το διορθώσει. Έπειτα, παρόμοια άσκηση κάνουμε με ρήματα μόνα τους σε επίπεδο λέξεις και μετά το ίδιο στα ρήματα σε επίπεδο πρότασης. Τέλος, θα μπορούσαμε να του ζητήσουμε να γράψει μερικές προτάσεις μόνο του και να του υπαγορεύσουμε μερικές εμείς για να ελέγξουμε και πάλι τις καταλήξεις στα ρήματα. 















Άλλα υποδείγματα ασκήσεων: 






* Οι ασκήσεις θα πρέπει να προσαρμόζονται ανάλογα με την ηλικία του παιδιού και τις δυνατότητές του. 
** Οι εικόνες προσαρμόστηκαν από το βιβλίο «Μάθε μου τη γλώσσα ευχάριστα». 


Ξένη Βιβλιογραφία:
·         Hallahan D. P. (2005) Learning disabilities foundations, characteristics, and effective teaching. Boston: Pearson Education
·         Riddick B. (2010) Living with dyslexia the social and emotional consequences of specific learning difficulties/disabilities. London: Routledge Press
Ελληνική Βιβλιογραφία:
·         Αδαμόπουλος Π. (2002) ΔΥΣΛΕΞΙΑ. Πώς να προστατέψετε το παιδί από την απειλή της [ΤΟΜΟΣ Α’]. Αθήνα, εκδόσεις Σαββάλας
·         Αθανασιάδη Ε. (2001) Η Δυσλεξία και πώς αντιμετωπίζεται.  Αθήνα, εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ
·         Βλασσοπούλου Μ., Γιαννετοπούλου Α., Διαμαντή Μ., Κιρπότιν Λ., Λεβαντή Ε., Λευθέρη Κ. και Σακελλαρίου Γ. (2007) Γλωσσικές Δυσκολίες και Γραπτός Λόγος στο πλαίσιο της Σχολικής Μάθησης.  Αθήνα, Εκδόσεις ΓΡΗΓΟΡΗ
·         Κασσέρης Χ. (2002) Η Δυσλεξία. Θεωρητική Προσέγγιση-Παιδαγωγική Αντιμετώπιση.  Αθήνα, εκδόσεις Σαββάλας
·         Κοσμίδου Μ. και Κωνσταντίνου Μ. (2011) Νευροψυχολογία των Μαθησιακών Διαταραχών.  Αθήνα, εκδόσεις Παρισιάνου
·         Κωνσταντινίδου Μ. (2007) Μάθε μου τη γλώσσα ευχάριστα.  Αθήνα, εκδόσεις Ατραπός
·         Μπουρσιέ Α. (1986) Αντιμετώπιση της ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ. Αθήνα, εκδόσεις ΚΕΡΔΟΣ
·         Νικολόπουλος Δ. (2008) Γλωσσική Ανάπτυξη και Διαταραχές.  Αθήνα, εκδόσεις ΤΟΠΟΣ
·         Παντελιάδου Σ. (2000) Μαθησιακές Δυσκολίες και Εκπαιδευτική Πράξη. Αθήνα, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα
·         Πολυχρόνη Φ. (2011) Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες. Αθήνα, εκδόσεις Πεδίο
·         Τομαράς Ν. (2010) Μαθησιακές Δυσκολίες. Ισότιμες ευκαιρίες στην εκπαίδευση.  Αθήνα, εκδόσεις Πατάκη
·         Φλωράτου Μ. (1992) Μαθησιακές Δυσκολίες και όχι τεμπελιά.  Αθήνα, εκδόσεις Οδυσσέας
Επιστημονικά Άρθρα:
·         Beth A. O’Brien, Maryanne Wolf, Lynne T. Miller, Maureen W. Lovett, Robin Morris (2011) “Orthographic processing efficiency in developmental dyslexia: an investigation of age and treatment factors at the sublexical level”, Annals of Dyslexia (January/61, 111-135)
·         Kunihiro Fukushima, Akihiro Kawasaki, Rie Nagayasu, Kazuya Kunisue, Yukihide Maeda, Shin Kariya, Yuko Kataoka, Kazunori Nishizaki (2008) “Developmental dysgraphia with profound hearing impairment: Intervention by auditory methods enabled by cochlear implant”, Auris Nasus Larynx (December/35, 250-254)
·         Luria Gil and Rosenblum Sara (2010) “Comparing the Handwriting Behaviors of True and False Writing with Computerized Handwriting Measures”, APPLIED COGNITIVE PSYCHOLOGY (August/24, 1115-1128)
·         Margo J Van Hartingsveldt, Melda J M De Groot, Pauline B M Aarts, Maria W G Nijhuis-Van Der Sanden (2011) “Standardized tests of handwriting readiness: a systematic review of the literature”, Developmental Medicine & Child Neurology (February, 506-515)
·         Roderick I. Nicolson and Angela J. Fawcett (2011) “Dyslexia, dysgraphia, procedural learning and the cerebellum”, CORTEX (47, 117-127)


Χριστίνα Γεωργαλλή

Λογοθεραπεύτρια

Γεννήθηκε το 1991 και μεγάλωσε στην Κω. Σπούδασε λογοθεραπεία στα Ιωάννινα. Ζει στην πόλη Sheffield της Αγγλίας με στόχο να πραγματοποιήσει σπουδές στην ψυχολογία και τις νευροεπιστήμες. Γράφει και στο προσωπικό blog:

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου