Άνοιες: Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης – Η ευαισθητοποίηση βοηθά στην βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών

by 2:28 π.μ. 0 σχόλια
Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύθηκε στην ηλεκτρονική εφημερίδα "Community Voice" - Αρ. Φύλλου 021 (κάνετε λήψη και αποθήκευση ΕΔΩ για pdf μορφή) που συμμετέχω μετά από πρόταση του Nescentes Morimur, υπεύθυνο της "Κοινότητας Νεφροπαθών και Μεταμοσχευμένων". Είναι το 5ο άρθρο συμμετοχής μου, ενώ στην εφημερίδα θα βρείτε και πολλά άλλα ενδιαφέροντα άρθρα ποικίλης θεματολογίας. Μπορείτε να βρείτε όλα τα φύλλα της εφημερίδας και να τη διαβάσετε ΕΔΩ. Καλή ανάγνωση! Αν θέλετε προωθήστε την ιδέα της Κοινότητας! Σας ευχαριστούμε! 

Ακούγοντας τη λέξη «άνοια» οι περισσότεροι έχουμε στο νου μας ανθρώπους που έχουν κάποια μορφή αμνησίας ή, όπως συνηθίζουμε κοινώς να λέμε, «γέρασαν και τα έχουν χαμένα». Είναι χαρακτηριστική η απάντηση, όταν, ρωτώντας τι γνωρίζει κάποιος για την άνοια, ακούς να σου απαντά «δεν είναι αυτό που δε θυμάσαι τίποτα και δεν ξέρεις τι λες;» ή κάτι παρόμοιο. Βέβαια, ακόμη και αυτή η απάντηση μοιάζει αισιόδοξη συγκριτικά με την άγνοια που υπάρχει στις μέρες μας γύρω από τέτοια επιστημονικά θέματα.
Μιλώντας για άνοια, πολλοί την έχουν ταυτοποιήσει με τη νόσο Alzheimer και αυτό δεν είναι απόλυτα ορθό. Η νόσος του Alzheimer (AD) είναι μία μορφή άνοιας, η πιο συχνή, αφού αντιπροσωπεύει τα 2/3 όλων των ανοιών, αλλά δεν είναι η μόνη. Άλλοι σημαντικοί τύποι είναι η αγγειακή άνοια (VaD), που είναι δεύτερη σε συχνότητα εμφάνισης, η άνοια με σωμάτια Lewy (LBD), η νόσος του Pick, η μετωποκροταφική άνοια (FTD), η άνοια που συνοδεύει τη νόσο Parkinson (PDD) και άνοιες που ενδέχεται να συνοδεύουν άλλες παθήσεις του νευρικού συστήματος.

Ορισμός Άνοιας
Ο όρος «άνοια» χρησιμοποιείται για να περιγράψει μία χρόνια κατάσταση έκπτωσης των γνωστικών και των ανώτερων νοητικών λειτουργιών καθώς και της συμπεριφοράς. Είναι μία επίκτητη διαταραχή της μνήμης και αυτή η αλλαγή της νοητικής κατάστασης δεν μπορεί να έχει προκληθεί από άλλα αιφνιδίως επίκτητα γεγονότα, όπως εγκεφαλικά επεισόδια ή κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, ούτε ενδέχεται να σχετίζεται με ψυχιατρικές διαταραχές, άγχος, κατάθλιψη ή άλλες διαταραχές.
Η άνοια θεωρείται ανίατη και επιφέρει σημαντικές μεταβολές στην καθημερινότητα τόσο του ίδιου του ασθενούς, όσο και του περιβάλλοντος ή των φροντιστών του. Οι τελευταίοι δύο λόγοι είναι αυτοί που θέτουν αναγκαία την πρώιμη διάγνωση της άνοιας και καθιστούν σημαντική την πρόληψη και την σωστή ενημέρωση.
Οι ασθενείς που εμφανίζουν συμπτωματολογία άνοιας είναι συνήθως 65 ετών και άνω, αν και η ηλικία έναρξης της νόσου ποικίλει σημαντικά. Ο Mesulam στο βιβλίο του αναφέρει πως υπήρξε ασθενής που εμφάνισε άνοια στην ηλικία των 20 ετών!

Στάδια της νόσου
Το πρώτο σύμπτωμα το οποίο θα πρέπει να μας υποψιάσει για την έναρξη της νόσου είναι ότι το άτομο που έχουμε απέναντί μας δεν μπορεί να αποδώσει στις καθημερινές του δραστηριότητες όπως παλαιότερα, ενώ, για να έλθουν σε πέρας, χρειάζεται πλέον περισσότερη προσπάθεια και χρόνο. Μάλιστα, πολλοί παρατηρούν μία ήπια αδιαφορία των ασθενών στα πρώτα στάδια της άνοιας, αναφορικά με τα ενδιαφέροντα και τις ασχολίες τους. Εξάλλου, αρκετοί είναι οι ασθενείς που διαγιγνώσκονται αρχικά με κατάθλιψη, πριν τα κλινικά σημεία καθιστούν επαρκή ώστε να είμαστε σίγουροι ότι μιλούμε για άνοια και να τη διαγνώσουμε.
Επιπλέον, αρχίζουν να παρατηρούνται τα πρώτα σημεία έκπτωσης της μνήμης, το οποίο παραμένει το βασικό σύμπτωμα και εξελίσσεται σε όλα τα στάδια της νόσου. Ο ασθενής δυσκολεύεται να θυμηθεί τα πολύ πρόσφατα γεγονότα και λεπτομέρειες από την καθημερινότητά του, με αποτέλεσμα, για παράδειγμα, να ξεχνά πού τοποθετεί τα προσωπικά του αντικείμενα ή να τα τοποθετεί σε σημεία που δεν είναι λογικό να βρίσκονται. Παρ’ όλα αυτά, σε αυτό το στάδιο οι ασθενείς φαίνονται υγιείς, έχουν επαρκείς αναμνήσεις από τα παιδικά τους χρόνια και μπορούν ακόμη να διαθέτουν την ανεξαρτησία τους.
Σε ένα επόμενο, ενδιάμεσο στάδιο, οι διαταραχές της μνήμης εγκαθίστανται πλήρως, ενώ συνυπάρχουν δυσκολίες στην ομιλία, στο συλλογισμό, τη λογική σκέψη, την επίλυση προβλημάτων, και τον χωρο-χρονικό προσανατολισμό. Ο ασθενής δυσκολεύεται στην εύρεση της κατάλληλης λέξης ενώ προκύπτουν λάθη και στην ορθογραφία. Με την εξασθένιση της κρίσης και τις σημαντικές δυσκολίες στη μνήμη, ο ασθενής φαίνεται ακόμη πιο αδιάφορος και ασυγκίνητος. Τίθενται θέματα υγιεινής και καθαριότητας, παραμελεί την εμφάνισή του και διαταράσσονται οι ώρες που ξυπνά και κοιμάται. Ενδέχεται να υπάρξουν στιγμές που δεν έχει την αίσθηση του χρόνου ή να βρίσκεται κάπου, μακριά από το σπίτι του, και να περιπλανιέται άσκοπα. Παρατηρούνται, επίσης, ψυχιατρικά συμπτώματα, όπως παραισθήσεις αλλά και επιθετικότητα, αγένεια, ασέβεια, προκλητική συμπεριφορά και άλλα.
Στο τελικό στάδιο, οι ασθενείς χαρακτηρίζονται από ανικανότητα να θυμηθούν ακόμη και τις πιο σημαντικές και παιδικές τους αναμνήσεις, ενώ δεν αναγνωρίζουν οικεία και συγγενικά τους πρόσωπα. Έχουν δυσκολία στη βάδιση και στο συντονισμό των κινήσεων, συχνά εμφανίζουν δυσκαμψία άκρων, μυόκλονο*¹, αστάθεια και καταλήγουν να είναι κλινήρεις. Στο τέλος, προσβάλλεται το τμήμα του εγκεφάλου που ρυθμίζει την αναπνοή και τη λειτουργία της καρδιάς και οι ασθενείς αποβιώνουν από καρδιοαναπνευστική ανακοπή. Το χρονικό διάστημα από τη διάγνωση της νόσου μέχρι το θάνατο του ασθενή ενδέχεται να είναι από 15 έως 20 χρόνια.

Τι προκαλεί την Άνοια
Δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε ακριβώς την αιτία που προκαλεί την άνοια, καθώς καμία παθογένεια δεν μπορεί να ερμηνεύσει όλα τα κλινικά σημεία που εμφανίζονται σε αυτή τη νόσο. Άλλωστε, πολλοί διαπραγματεύονται το αν η άνοια είναι μία ασθένεια ή μία υπερβολή της γήρανσης που επέρχεται φυσιολογικά στον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Για τους παραπάνω λόγους, δεν υπάρχουν σαφείς δοκιμασίες για τη διάγνωσή της σε πιθανούς ασθενείς εν ζωή. Τα συμπεράσματα και η διάγνωση θέτονται από το νευρολόγο ή τον νευροψυχολόγο σύμφωνα με τη συμπτωματολογία που εμφανίζει ο ασθενής.

Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης
Αν και ανίατη, η άνοια θα ήταν καλό να διαγνωσθεί όσο πιο σύντομα γίνεται. Με τη φαρμακευτική αγωγή, την κατάλληλη στήριξη και βοήθεια των ασθενών με άνοια, θα σταθεροποιηθούν τα ελλείμματά τους, θα υπάρξει επιβράδυνση στην πορεία επιδείνωσης της νόσου και της μετάπτωσης στο τελικό στάδιο, καθώς επίσης ο ασθενής θα παραμείνει λειτουργικός για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η νόσος αυτή επιβαρύνει και τον ασθενή, αλλά και την οικογένειά του. Με την έγκαιρη παρέμβαση θα αντιμετωπιστούν φαινόμενα αρνητικής συμπεριφοράς, σημαντικής απώλειας των γνωστικών ικανοτήτων και δυσκολιών κίνησης που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην εύρεση φροντιστών έναντι πληρωμής ή, εν τέλει, στην ιδρυματοποίηση του ασθενούς.
Οι λογοθεραπευτές μπορούν αν βοηθήσουν τους ασθενείς με άνοια κι αυτό γιατί ο λόγος τους επιβαρύνεται με την επιδείνωση της νόσου και κατ’ επέκταση υφίστανται δυσκολίες στην επικοινωνία με το οικογενειακό τους περιβάλλον. Στόχος είναι να αντιμετωπιστούν οι δυσχέρειες στο λόγο και την ομιλία και να σταθεροποιηθούν, ώστε ο ασθενής να διατηρήσει την ικανότητα επικοινωνίας όσο δύναται περισσότερο. Επίσης, στα αρχικά στάδια, μπορεί να υπάρξει η δυνατότητα βοήθειας στην οργάνωση του καθημερινού προγράμματος με την εξάσκηση και τη διατήρηση της ικανότητας της μνήμης.
Η ευαισθητοποίηση γύρω από τις άνοιες είναι το καλύτερο όπλο που έχουμε στα χέρια μας για την καλύτερη δυνατή φροντίδα των ασθενών που πάσχουν από την νόσο. Ας μην ξεχνάμε και πάλι, ότι η πρόληψη είναι σημαντική για να αποφευχθούν φαινόμενα στιγματισμού του ασθενή και ιδρυματοποίησής του, ιδιαίτερα όταν η έναρξη της ασθένειας «χτυπά την πόρτα» αρκετά νωρίς στη ζωή ενός ανθρώπου.

*¹μυόκλονος: άρρυθμη λεπτή ή τραχεία σύσπαση ενός μυ ή μιας μυϊκής ομάδας, κατά διαταραγμένο τρόπο, εκλυόμενη από μυϊκή δραστηριότητα, κυρίως όταν απαιτείται συνειδητή προσπάθεια για ακρίβεια της κίνησης . Στους φυσιολογικούς ανθρώπους είναι η ακούσια σύσπαση ή το «τίναγμα» ενός μυ (όπως πχ μας συμβαίνει την ώρα που μας παίρνει ο ύπνος).



Βιβλιογραφία:
→ Mesulam M. (2000) Principles of Behavioral and Cognitive Neurology, 2nd edition, Chapter 10. USA, Oxford University Press
→ Βάρβογλη Λ. (2006) Ερευνώντας τους λαβυρίνθους του εγκεφάλου, Κεφάλαιο Έκτο. Αθήνα, εκδόσεις Καστανιώτη.
→ Νάσιος Γ. (2013) Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης στην αντιμετώπιση των Ανοιών. Πανεπιστημιακές σημειώσεις
→ Νάσιος Γ. (2012) Ο Λόγος της Αξιολόγησης των Διαταραχών Λόγου και Επικοινωνίας στη Διάγνωση και την Αντιμετώπιση των Ανοιών. Πανεπιστημιακές σημειώσεις
→ Παπαδόπουλος Α. και Ταφιάδης Δ. (2011) Κλινικά Θέματα Λογοπαθολογίας. Πανεπιστημιακές σημειώσεις
→ Ταφιάδης Δ. (2009) Πακέτο Σημειώσεων για τη Νευρολογική Κλινική. Πανεπιστημιακές σημειώσεις

Χριστίνα Γεωργαλλή

Λογοθεραπεύτρια

Γεννήθηκε το 1991 και μεγάλωσε στην Κω. Σπούδασε λογοθεραπεία στα Ιωάννινα. Ζει στην πόλη Sheffield της Αγγλίας με στόχο να πραγματοποιήσει σπουδές στην ψυχολογία και τις νευροεπιστήμες. Γράφει και στο προσωπικό blog:

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου