Λογοθεραπεία και Διαταραχές Κατάποσης (Δυσφαγία)...3

by 6:20 π.μ. 0 σχόλια
Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύθηκε στην ηλεκτρονική εφημερίδα "Scripta Manent" (Αρ. Φύλλου 017) που συμμετέχω μετά από πρόταση του Nescentes Morimur, υπεύθυνο στο blog "Κοινότητα Νεφροπαθών και Μεταμοσχευμένων". Αποτελεί συνέχεια του προηγούμενου άρθρου μου και θα συνεχίζεται στα επόμενα φύλλα της εφημερίδας. Θα ήθελα να προωθήσω κι εγώ με τη σειρά μου την ιδέα αυτή, είναι μία πολύ καλή προσπάθεια από όλους τους αρθρογράφους.! Μπορείτε να βρείτε όλα τα φύλλα της εφημερίδας και να τη διαβάσετε ΕΔΩ.

 (συνέχεια από το προηγούμενο...)

Ανατομία – Φυσιολογία Κατάποσης
σε Νεογνά, Βρέφη, Ηλικιωμένους και Υπερήλικες


Παρατηρώντας ανθρώπους κατά τη διάρκεια ενός γεύματος, και γνωρίζοντας για τη λειτουργία της κατάποσης, μπορούμε να κατανοήσουμε πως η διαδικασία λήψης και επεξεργασίας της τροφής διαφέρει από ηλικία σε ηλικία. Οι πρώτες θηλαστικές κινήσεις ενός νεογνού σε σύγκριση με την πρώτη στερεά τροφή ενός παιδιού, τη μάσηση ενός ενήλικα και την κατάποση ενός υπερήλικα, δε μπορεί παρά να έχουν ελάχιστες ομοιότητες.


ΝΕΟΓΝΑ-ΒΡΕΦΗ
            Ένα νεογνό, από την πρώτη στιγμή της γέννησης του, κατέχει το αρχέγονο αντανακλαστικό του θηλασμού, το οποίο θα πρέπει να εκλυθεί φυσιολογικά, καθώς η τροφή αποτελεί πρωταρχική βιολογική ανάγκη για την επιβίωση του αλλά και την ψυχοσυναισθηματική επαφή του με τη μητέρα του. Το νεογνό θα πρέπει να είναι ικανό να συγκρατεί τη θηλή στο στόμα του και να πραγματοποιεί ρυθμικές κινήσεις απομύζησης με τη βοήθεια της κάτω γνάθου και της γλώσσας.
            Ένα ακόμη θέμα που πρέπει να διευθετηθεί τις πρώτες βδομάδες τις ζωής του είναι αυτό της αναπνοής, η οποία πρέπει να αναχαιτίζεται κατά την κατάποση. Παρ’ όλο που αυτό συμβαίνει και από την 37η εβδομάδα της κύησης, ο μηχανισμός «ρινική αναπνοή κατά τις θηλαστικές κινήσεις – κατάποση (όπου αναχαιτίζεται η αναπνοή) – εκπνοή (ρινικά)» πρέπει να είναι συγχρονισμένος. Σε ένα τελειόμηνο νεογνό, μπορεί να δούμε συνεχόμενες καταπόσεις αναστέλλοντας την αναπνοή (10 με 30) και μετά αναπνοή. Αν σκεφτούμε ότι το νεογνό πίνει 2ml ποσότητα ανά θηλαστική κίνηση και χρειάζεται να πίνει τουλάχιστον 60ml ανά γεύμα, υπολογίζεται ότι κάνει τουλάχιστον 300 θηλαστικές κινήσεις ανά γεύμα!
            Διαφορετικά, αν σκεφτούμε, για παράδειγμα, τι γίνεται όταν προσπαθήσουμε να πιούμε από καλαμάκι και να αναπνεύσουμε πριν προλάβουμε να καταπιούμε, καταλαβαίνουμε ότι είναι πολύ πιθανό να «πνιγούμε» όπως λέμε, δηλαδή υπάρχει το ενδεχόμενο λαρυγγικής διείσδυσης. Έτσι, είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε πόσο σημαντική είναι η πρώτη επαφή του νεογνού με το θήλαστρο, η πρώτη φορά, δηλαδή, που τρέφεται per os (από το στόμα) μετά τη γέννηση του και όχι μέσω του πλακούντα όπως συνέβαινε ενδομήτρια. Σκεφτείτε ότι ως έμβρυο πραγματοποιεί θηλαστικές κινήσεις από την 18η-24η εβδομάδα της κύησης, ενώ φαρυγγική κατάποση μπορεί να επιτευχθεί από την 10η-11η εβδομάδα!

Διαφορές στις ανατομικές δομές και τη φυσιολογία
            Αρχικά, ένα βρέφος έχει αρκετά μικρή στοματική κοιλότητα, όμως, έχει συγκριτικά μεγαλύτερη γλώσσα που καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της. Η μαλθακή υπερώα, η γλώσσα, τα φαρυγγικά τοιχώματα και η επιγλωττίδα είναι κοντά μεταξύ τους και δεν υπάρχει σαφής στοματοφάρυγγας (γι’ αυτό και τα βρέφη δε μιλούν). Ο λάρυγγας είναι πιο ψηλά, στο ύψος του 2ου αυχενικού σπονδύλου (ενώ στα παιδιά είναι στο ύψος του 4ου-5ου) και αυτό για περισσότερη ασφάλεια, αφού δε χρειάζεται να ανυψωθεί κατά την κατάποση και τα φαρυγγικά τοιχώματα φαίνεται να κινούνται πολύ περισσότερο προς τα εμπρός απ’ ότι σε έναν ενήλικα. Τέλος, στα βρέφη συναντάμε ρινικές αναγωγές (έξοδος βλωμού από τη μύτη) και αυτό γιατί η υπερώα είναι χαμηλωμένη, κοντή και πλατιά, άρα δεν φράσσει επαρκώς την είσοδο προς την ρινική κοιλότητα.
            Στα βρέφη, επειδή δεν έχει ωριμάσει πλήρης ο μηχανισμός κατάποσης, ο βλωμός συλλέγεται στις παρίσθμιες καμάρες ή πιο κάτω στα γλωσσοεπιγλωττιδικά βοθρία και κατευθύνεται προς τον οισοφάγο όταν συγκεντρωθεί αρκετή ποσότητα. Ακόμη, ο ΚΟΣ (Κάτω Οισοφαγικός Σφιγκτήρας) δεν έχει επίσης ωριμάσει και έτσι εμφανίζεται συχνά το φαινόμενο της ΓΟΠ (Γαστροοισοφαγικής Παλινδρόμησης) κατά τη διάρκεια του πρώτου χρόνου ζωής.

Φυσιολογική έναρξη σταδίων σίτισης ανά ηλικία
·         θηλασμός έως 4 μηνών
·         σίτιση με κουτάλι (τροφή παχύρευστης μορφής) από 4 μηνών
·         σίτιση με στερεά τροφή (μάσηση) από 7 μηνών
·         πόση από ποτήρι περίπου από 7-9 μηνών
·         αυτόνομη σίτιση → περίπου από τον 1ο χρόνο ζωής
ΠΡΟΣΟΧΗ! 1. Κάθε βρέφος έχει τους δικούς του αναπτυξιακούς ρυθμούς και δεν αποκλείεται να παρεκκλίνει από τα βιβλιογραφικά δεδομένα της τυπικής/φυσιολογικής ανάπτυξης. Επιπλέον, θα πρέπει για κάθε στάδιο να δίνεται στο βρέφος το χρονικό περιθώριο των 4-6 εβδομάδων για τη μετάβαση στο επόμενο στάδιο. Εάν υπάρχει κώλυμα σε κάποιο στάδιο και δυσκολία μετάβασης στο επόμενο, καλό θα ήταν να ζητήσετε τις συμβουλές του ειδικού για το πώς θα το κάνετε ευκολότερα. 2. Σε κάθε περίπτωση, ο παιδίατρος είναι ο αρμόδιος να κρίνει πότε θα πρέπει να μεταβείτε στο επόμενο στάδιο και θα πορεύεστε με τη δική του καθοδήγηση.

            Καθώς το βρέφος μεγαλώνει και σιτίζεται με στερεά τροφή, βλέπουμε και τις διαφορές στην ανατομία των δομών. Αφού έχουν κάνει την εμφάνιση τους τα νεογιλά δόντια, αρχίζει να τεμαχίζεται η τροφή αρχικά με τους κοπτήρες και έπειτα με τα πίσω δόντια (τραπεζίτες). Για την πολτοποίηση της τροφής, πλέον η κάτω γνάθος κινείται περιστροφικά και πάνω κάτω, ενώ  το αντανακλαστικό εξεμέσεως μετατίθεται πίσω, στο βάθος της στοματικής κοιλότητας (στα βρέφη είναι μπροστά στη στοματική κοιλότητα με σκοπό την προστασία από τραυματισμό ή πνιγμό από ξένα σώματα).


ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ – ΥΠΕΡΗΛΙΚΕΣ
            Η γήρανση και οι –λόγω αυτής– φυσιολογικές αλλαγές στην ανατομία και φυσιολογία των δομών που συμμετέχουν στην κατάποση έχουν ως αποτέλεσμα:
·         τη μείωση του μυϊκού όγκου
·         τη μείωση της ελαστικότητας του συνδετικού ιστού
·         τη μείωση στη δύναμη (πίεση) και ταχύτητα της κατάποσης
·         την κόπωση
·         αρνητικά επακόλουθα στη λειτουργία της κατάποσης λόγω νευρολογικών παθήσεων που εμφανίζονται σε αυτές τις ηλικίες

Οι ηλικιωμένοι (60-80 ετών):
·         μασούν περισσότερο την τροφή
·         δεν έχουν τη δύναμη που απαιτείται ώστε η γλώσσα να προωθήσει το βλωμό
·         έχουν φαρυγγικό στάδιο που διαρκεί περισσότερο
·         κάνουν αργές φαρυγγικές συσπάσεις (υπολλείμματα βλωμού στο φάρυγγα, ελάχιστα αυξημένα κατά 2-3% από φυσιολογικούς ενήλικες)
·         συχνά λαρυγγική διείσδυση (με υγρό βλωμό κυρίως, εισρόφηση όχι συχνότερη)

       Οι υπερήλικες (80+ ετών):
·         χάνουν αρκετά από τα δόντια τους
·         μασούν αρκετά αργά
·         δεν παράγουν αρκετό σάλιο
·         οι δομές τους έχουν μειωμένη αισθητικότητα
·         έχουν μειωμένη οσφρητική και γευστική αντίληψη
·         έχουν απώλεια ενδιαφέροντος για τις τροφές
·         έχουν (ενδεχομένως) καθυστέρηση στην έκλυση του αντανακλαστικού κατάποσης
·         έχουν ελαττωμένο αντανακλαστικό βήχα
·         έχουν μειωμένη ανύψωση του λάρυγγα και του υοειδούς οστού
·         έχουν πρόβλημα με τη διάρκεια και τη διάμετρο του κρικοφαρυγγικού ανοίγματος
·         δυσκολεύονται να συγχρονίσουν αναπνοή και κατάποση


ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ (2ο) ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ>>>

ΔΕΙΤΕ ΤΟ 1ο ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ ΕΔΩ >>>


Βιβλιογραφία:
- Αναγνώστου Ε. και Μοσχοβάκης Ε. (2007), Στοματοφαρυγγικές Δυσφαγίες: Αιτιολογία, Κλινική Εικόνα και Θεραπεία των Διαταραχών Κατάποσης, Αθήνα, ιατρικές εκδόσεις Πασχαλίδης 

Χριστίνα Γεωργαλλή

Λογοθεραπεύτρια

Γεννήθηκε το 1991 και μεγάλωσε στην Κω. Σπούδασε λογοθεραπεία στα Ιωάννινα. Ζει στην πόλη Sheffield της Αγγλίας με στόχο να πραγματοποιήσει σπουδές στην ψυχολογία και τις νευροεπιστήμες. Γράφει και στο προσωπικό blog:

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου