Λογοθεραπεία και Διαταραχές Κατάποσης (Δυσφαγία)...2

by 4:19 π.μ. 0 σχόλια
 Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύθηκε στην ηλεκτρονική εφημερίδα "Scripta Manent" (Αρ. Φύλλου 016) που συμμετέχω μετά από πρόταση του Nescentes Morimur, υπεύθυνο στο blog "Κοινότητα Νεφροπαθών και Μεταμοσχευμένων".  Αποτελεί συνέχεια του προηγούμενου άρθρου μου και θα συνεχίζεται στα επόμενα φύλλα της εφημερίδας. Θα ήθελα να προωθήσω κι εγώ με τη σειρά μου την ιδέα αυτή, είναι μία πολύ καλή προσπάθεια από όλους τους αρθρογράφους.! Μπορείτε να βρείτε όλα τα φύλλα της εφημερίδας και να τη διαβάσετε ΕΔΩ

 (συνέχεια από το προηγούμενο...)

Στάδια Κατάποσης και Διαταραχές

Στο προηγούμενο άρθρο αναφέρθηκαν και εξηγήθηκαν η φυσιολογία της κατάποσης καθώς και οι ανατομικές δομές που εμπλέκονται λειτουργικά στη διαδικασία αυτή. Όπως είδαμε, μιλώντας για τη φυσιολογική κατάποση, είναι απαραίτητες οι συγχρονισμένες κινήσεις αυτών των ανατομικών δομών ώστε να επιτευχθεί η διαδικασία σωστά και με ασφάλεια.
Αν θελήσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα τη λειτουργία της κατάποσης, θα πρέπει να αναλύσουμε τα τρία (3) στάδια που αυτή χωρίζεται: το στοματικό στάδιο, το φαρυγγικό στάδιο και το οισοφαγικό στάδιο (βλ. Πίνακα 1 και Εικόνα 1). Για να κατανοήσετε περισσότερο τις λειτουργίες, συμβουλευτείτε το προηγούμενο άρθρο σχετικά με τη λειτουργία των ανατομικών δομών στην κατάποση (βλ. Εικόνα 2).

ΣΤΑΔΙΟ
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ




Στοματικό στάδιο
Λήψη και επεξεργασία τροφής στη στοματική κοιλότητα
Ανάμειξη της τροφής με σίελο και τοποθέτηση πάνω στη γλώσσα για την προώθησή της
Μεταφορά του βλωμού στο φάρυγγα μέχρι να εκλυθεί το αντανακλαστικό κατάποσης
Επαρκής παραγωγή πίεσης







Φαρυγγικό στάδιο
Έκλυση αντανακλαστικού κατάποσης
Ανύψωση μαλθακής υπερώας (ή σταφυλής) ή υπερωϊοφαρυγγικό κλείσιμο
Η ρίζα της γλώσσας εφάπτεται με τα φαρυγγικά τοιχώματα
Σύσπαση φαρυγγικών τοιχωμάτων
Πρόσθια και ανοδική κίνηση υοειδούς οστού και λάρυγγα
Κατάσπαση επιγλωττίδας
Άνοιγμα του Άνω Οισοφαγικού Σφιγκτήρα (ΑΟΣ) ή Κρικοφαρυγγικό άνοιγμα (και έπειτα κλείσιμο, αφού περάσει ο βλωμός)

Οισοφαγικό στάδιο
Μεταφορά του βλωμού προς το στομάχι
Άνοιγμα του Κάτω Οισοφαγικού Σφιγκτήρα (ΚΟΣ) (και έπειτα κλείσιμο, αφού περάσει ο βλωμός)
                                                                                                                            Πίνακας 1 – Στάδια Κατάποσης

Ως διαταραχές κατάποσης ονομάζουμε δυσκολίες που συναντώνται στη σίτιση ή/και την κατάποση ενός ατόμου, οι οποίες προκαλούνται από ποικίλες -συνήθως νευρολογικής φύσεως- αιτίες. Η εισρόφηση που έχουμε ήδη αναφέρει, είναι μία από αυτές τις δυσκολίες και μάλιστα αρκετά επικίνδυνη εφόσον καθιστά μη ασφαλή την κατάποση. Ωστόσο, αναλυτικότερα, σε κάθε στάδιο από τα παραπάνω ενδέχεται να εμφανιστούν διαταραχές (δυσκολίες) σε κάποιον από τους μηχανισμούς και τις λειτουργίες που το αποτελούν. Στον παρακάτω πίνακα φαίνονται οι πιθανές διαταραχές και τι αυτές ενδέχεται να προκαλέσουν (βλ. Πίνακας 2).

ΣΤΑΔΙΟ
ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ
ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ





Στοματικό στάδιο

Αδυναμία φραγής χειλιών
Σιελόρροια ή τροφόρροια (έξοδος σιέλου ή τροφής από το στόμα)

Μειωμένη στοματική αισθητικότητα


Υπολείμματα βλωμού στη στοματική κοιλότητα
Μειωμένο εύρος κίνησης της γλώσσας

Διαταραγμένος μυϊκός τόνος

Μη επαρκής παραγωγή πίεσης


Αδυναμία ελέγχου του βλωμού
Πρώιμη διαφυγή του βλωμού προς τον φάρυγγα ΠΡΙΝ εκλυθεί το αντανακλαστικό της κατάποσης (ίσως συνεπάγεται με εισρόφηση πριν την έναρξη της κατάποσης)







Φαρυγγικό στάδιο
Μειωμένο υπερωϊοφαρυγγικό κλείσιμο

Ρινική Ανάρροια*
Μειωμένη κίνηση της γλώσσας προς τα πίσω


Υπολείμματα βλωμού* - Επαναληπτικές καταπόσεις
Μειωμένη σύσπαση των φαρυγγικών τοιχωμάτων
Μειωμένη ανύψωση λάρυγγα – Μειωμένη πρόσθια κίνηση λάρυγγα – Μειωμένη σύγκλειση λάρυγγα



Πιθανή λαρυγγική διείσδυση* ή και εισρόφηση*
Μειωμένη προσαγωγή φωνητικών χορδών – άνισο ύψος φωνητικών χορδών

Κρικοφαρυγγική δυσλειτουργία
Κατακράτηση βλωμού πάνω από τον ΑΟΣ (στους απιοειδείς κόλπους) με κίνδυνο λαρυγγικής διείσδυσης ή και εισρόφησης




Οισοφαγικό στάδιο

Αχαλασία οισοφάγου*




Αναγωγή του βλωμού (παλινδρόμηση). Πιθανή λαρυγγική διείσδυση ή και εισρόφηση ΜΕΤΑ την κατάποση
ΓΟΠ (γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση)*

Οισοφαγική στένωση*

Εκκολπώματα*

Τραχειοοισοφαγικό συρίγγιο*
Πίνακας 2 – Διαταραχές σταδίων Κατάποσης

Επεξηγήσεις (*) Πίνακα 2
Ρινική Ανάρροια (ή ρινική αναγωγή): έξοδος τροφής από την ρινική κοιλότητα (μύτη) κατά τη διάρκεια της κατάποσης. Οφείλεται σε βλάβη της υπερωϊοφαρυγγικής βαλβίδας (σταφυλής) που οδηγεί σε μειωμένο υπερωϊοφαρυγγικό κλείσιμο.
Υπολείμματα τροφής (βλωμού): συναντώνται στη στοματική κοιλότητα ή κατά μήκος του φάρυγγα όπως επίσης και στα γλωσσοεπιγλωττιδικά βοθρία και τους απιοειδής κόλπους. Μένοντας εκεί μετά το γεύμα, υπάρχει κίνδυνος να εισρροφηθούν.
Εισρόφηση: Είσοδος τροφής στο λάρυγγα ΚΑΤΩ από το επίπεδο των φωνητικών χορδών με κατεύθυνση προς την τραχεία και τους πνεύμονες. Κίνδυνος πνιγμονής ή συχνών πνευμονιών άνευ εμφανούς αιτιολογίας.
Λαρυγγική διείσδυση/εισχώρηση: Είσοδος τροφής στο λάρυγγα ΠΑΝΩ από το επίπεδο των φωνητικών χορδών. Με το αντανακλαστικό του βήχα (εάν υπάρχει) μπορεί να αποφευχθεί ο κίνδυνος εισρόφησης.
Αχαλασία οισοφάγου: Ανικανότητα χαλάρωσης του ΚΟΣ (Κάτω Οισοφαγικού Σφιγκτήρα) με αποτέλεσμα τη συλλογή τροφής στον οισοφάγο και αναγωγή της στον φάρυγγα.
Γαστροοισοφαγική Παλινδρόμηση (ΓΟΠ): Ανικανότητα του ΚΟΣ να παραμείνει κλειστός, οπότε η τροφή παλινδρομεί από το στομάχι στον οισοφάγο.
Οισοφαγική Στένωση: Στένωση σε κάποιο σημείο του οισοφάγου. Συλλογή τροφής στον οισοφάγο στο σημείο που είναι η στένωση.
Εκκολπώματα: Μοιάζει με «σακουλάκι» που βρίσκεται στον οισοφάγο. Συλλογή τροφής μέσα σε αυτό με καθυστερημένη αναρροή στο φάρυγγα.
Τραχειοοισοφαγικό συρίγγιο: Συρίγγιο («τρύπα») που συνδέει τον οισοφάγο με την τραχεία. Κίνδυνος εισρόφησης από ροή υλικού στην τραχεία από τον οισοφάγο.


Αίτια δυσφαγίας
·         Εκφυλιστικές Παθήσεις (Άνοια, Parkinson, Νόσος Κινητικού Νευρώνα, Πλάγια Μυατροφική Σκλήρυνση κ.ά)
·         Αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια (AEE)
·         Κρανιοεγκεφαλικές Κακώσεις (ΚΕΚ)
·         Όγκοι
·         Παρενέργειες φαρμάκων
·         Υποξίες
·         Μηνιγγίτιδα, Πολιοεγκεφαλομυελίτιδα
·         Μυασθένειες
·         Μετά από χειρουργικές επεμβάσεις
·         Ίνωση (μετά από ακτινοθεραπείες ή χημειοθεραπείες)
·         Παθήσεις και ευρήματα οισοφάγου (στένωση, εκκολπώματα κ.ά)
·         Βλάβες σε κρανιακά νεύρα
·         Αυχενικά οστεόφυτα
·         Σχιστίες (υπερωϊοσχιστίες, χειλεοσχιστίες)
·         Ως αποτέλεσμα τραχειοτομής ή μακροχρόνιας διασωλήνωσης
·         Ψυχογενή αίτια (φόβος κατάποσης, ανορεξία ή βουλιμία κ.ά)
·         Επεισόδιο πνιγμού στο παρελθόν
                   
                                        
Συμπτωματολογία
Όπως έχουμε ήδη πει, ως δυσφαγία ορίζεται οποιαδήποτε διαταραχή στη λήψη και διαχείριση της τροφής στη στοματική κοιλότητα και την προώθησή της από το στόμα στο στομάχι.
Σε γενικές γραμμές, άτομα που παρατηρούν συμπτώματα όπως τα παρακάτω καλό θα ήταν να απευθυνθούν σε κάποιον εξειδικευμένο λογοπαθολόγο ώστε να εκτιμήσει την κατάσταση:
·         Η τροφή κολλάει στο λαιμό
·         Για να κατέβει η τροφή χρειάζονται επανειλημμένες καταπόσεις
·         Έξοδος τροφής από το στόμα ή τη μύτη
·         Καθυστερείτε να καταπιείτε (νιώθετε να φτάνει «εκεί πίσω» η τροφή χωρίς να εκλύεται σύντομα το αντανακλαστικό της κατάποσης)
·         Βήχετε ή πνίγεστε συχνά κατά τη διάρκεια ενός γεύματος
·         Νιώθετε πόνο ή αίσθημα εμποδίου/ξένου σώματος σε κάποιο σημείο στο λαιμό
·         Δεν απολαμβάνετε πια το γεύμα σας
Τέλος, να πούμε ότι τα παραπάνω συμπτώματα δεν είναι εύκολο να παρατηρηθούν σε υγιής ενήλικες. Αν εξαιρέσουμε τα βρέφη και τους υπερήλικες που έχουν διαφορές στην ανατομία και φυσιολογία της κατάποσης (τις οποίες θα αναλύσουμε στο επόμενο άρθρο), παιδιά, έφηβοι και ενήλικες, είναι απαραίτητο να παρουσιάσουν κάτι παθολογικό που θα προκαλέσει δυσφαγία (βλ. παραπάνω «Αίτια δυσφαγίας»). Σε κάθε περίπτωση ο εξειδικευμένος λογοπαθολόγος είναι ικανός βάση του ιστορικού του ασθενή να αναγνωρίσει εάν υφίσταται διαταραχή, το είδος και την έκτασή της, καθώς και να οργανώσει το κατάλληλο πρόγραμμα παρέμβασης.
Εικόνα 1. Στάδια Κατάποσης
Εικόνα 2. Ανατομικές Δομές

·         Logeman J. (1983), Evaluation and treatment of swallowing disorders, College-Hill Publication: Boston

·         Bigenzahn W. & Denk D. (1999), Oropharyngeale Dysphagien: Ätiologie, Klinik, Diagnostik und Therapie von Schluckstörungen, Thieme: Stuttgart, Επιμέλεια Ελληνικής Έκδοσης: Αναγνώστου Ε. και Μοσχοβάκης Ε. (2007), Στοματοφαρυγγικές Δυσφαγίες: Αιτιολογία, Κλινική Εικόνα και Θεραπεία των Διαταραχών Κατάποσης, Αθήνα, ιατρικές εκδόσεις Πασχαλίδης 

Χριστίνα Γεωργαλλή

Λογοθεραπεύτρια

Γεννήθηκε το 1991 και μεγάλωσε στην Κω. Σπούδασε λογοθεραπεία στα Ιωάννινα. Ζει στην πόλη Sheffield της Αγγλίας με στόχο να πραγματοποιήσει σπουδές στην ψυχολογία και τις νευροεπιστήμες. Γράφει και στο προσωπικό blog:

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου