Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ)

by 11:11 π.μ. 0 σχόλια

Σύντομος ορισμός

Τα παιδιά αυτά δυσκολεύονται να εστιάσουν την προσοχή τους σε μία δραστηριότητα, ακόμη και για μικρά χρονικά διαστήματα, συχνά διεγείρονται έντονα και φαίνονται ανίκανα να ελέγξουν τον εαυτό τους. 


Τι είναι η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας; (αναλυτικά)

Η ιατρική έρευνα υποστηρίζει πλέον ότι η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ)  μπορεί να επηρεάζει το κάθε άτομο με διαφορετικό τρόπο και σε διαφορετικό βαθμό. Υπάρχουν πολλοί ορισμοί, αλλά τα ακόλουθα χαρακτηριστικά, εμφανίζονται στους περισσότερους από αυτούς. 

Τα παιδιά που πάσχουν από ΔΕΠ-Υ είναι συνήθως «έτοιμα για δράση»∙ συχνά μιλούν αδιάκοπα, τους ξεφεύγουν ανάρμοστα σχόλια, δρουν παρορμητικά, ενώ σπανίως σταματούν για να σκεφτούν προτού πράξουν, θέτοντας μερικές φορές τον εαυτό τους σε κίνδυνο, όταν χωρίς λόγο κάνουν παράτολμες πράξεις. 

Συνήθως, οι πρώτοι που αντιλαμβάνονται ότι η συμπεριφορά του παιδιού τους έχει κάτι το διαφορετικό, είναι οι ίδιοι οι γονείς. Πολλοί γονείς αισθάνονται αμηχανία, νομίζοντας ότι κατά κάποιο τρόπο είναι εκείνοι υπεύθυνοι για τη συμπεριφορά του παιδιού τους. Τα τελευταία χρόνια όμως, η έρευνα έχει δείξει ότι για την κακή και προκλητική συμπεριφορά των παιδιών αυτών δεν είναι υπεύθυνοι οι γονείς τους ούτε καν τα ίδια τα παιδιά. Υπεύθυνη είναι κατά πάσα πιθανότητα η δυσλειτουργία περιοχών του εγκεφάλου που ελέγχουν τη συγκέντρωση και την παρορμητική συμπεριφορά. 

Οι συμπεριφορές που σχετίζονται με τη ΔΕΠ-Υ γίνονται εμφανείς κατά την πρώιμη παιδική ηλικία, πριν τα 5 έτη. Η ΔΕΠ-Υ θεωρείται μια ισόβια διαταραχή, αλλά οι αυτοβιογραφίες ατόμων που έπασχαν από ΔΕΠ-Υ στην παιδική τους ηλικία συμφωνούν ότι, παρόλο που τα «συμπτώματα» δεν φεύγουν ποτέ, η ωριμότητα βοηθά το άτομο να αναπτύξει σταδιακά αποτελεσματικές στρατηγικές ελέγχου των συμπεριφορών αυτών. 


Έχει το παιδί μου πρόβλημα;

Αν και οι γονείς συχνά αισθάνονται ότι «κάτι δεν πάει καλά» ή ότι δεν μπορούν να ελέγξουν τη συμπεριφορά του παιδιού τους, συνήθως κάποιος έξω από το οικογενειακό περιβάλλον προτείνει την εξέταση του παιδιού από ειδικό. 

Για να καταλάβετε καλύτερα τα χαρακτηριστικά ενός παιδιού με ΔΕΠ-Υ, θα ήταν χρήσιμο να περιγραφεί κάποιο περιστατικό.

Περιγραφή περιστατικού: Γιάννης (μας αφηγείται η μητέρα του)

«Ο Γιάννης είναι το δεύτερο παιδί μου, οπότε ως μέτρο σύγκρισης είχα μόνο τη μεγαλύτερη αδερφή του. Νόμιζα πως έτσι ήταν όλα τα αγόρια –μονίμως κινητικός σα να είχε «μοτεράκι», δε μπορούσε να συγκεντρωθεί σε κάτι περισσότερο από λίγα λεπτά και, το πιο τρομακτικό, δεν είχε την αίσθηση του κινδύνου. Όταν πηγαίναμε για ψώνια, εάν του άφηνα το χέρι, έβγαινε αμέσως από το κατάστημα και έτρεχε προς το απέναντι πεζοδρόμιο. 

Όταν έγινε 4 ετών, τον πήγα στον παιδικό σταθμό. Ακόμη θυμάμαι τη δασκάλα του να μου τον φέρνει όταν τελείωσε η πρώτη μέρα, λέγοντας: «Είναι ένας μικρός τρομοκράτης». Δεν αστειευόταν, το εννοούσε. Μια βδομάδα μετά μου μίλησε ξανά και μου είπε ότι πίστευε πως δεν ήταν έτοιμος ακόμη για παιδικό σταθμό. Από ότι έμαθα, είχε δαγκώσει στο μάγουλο ένα κοριτσάκι, επειδή δεν έβγαινε από ένα αυτοκινητάκι με το οποίο ήθελε να παίξει και μετά κλώτσησε τη νοσοκόμα του παιδικού σταθμού, που τον μάλωσε. Δοκιμάσαμε να τον πάμε σε άλλους δύο παιδικούς σταθμούς, αλλά το περισσότερο που κάθισε ήταν δύο εβδομάδες. 

Όταν άρχισε το σχολείο, ο ένας μετά τον άλλο, οι δάσκαλοί του ζητούσαν να μου μιλήσουν για τη συμπεριφορά του, σχεδόν κάθε βδομάδα. Από ότι έλεγαν, ο Γιάννης φαινόταν ανίκανος να καθίσει ακίνητος πάνω από δύο λεπτά, συνεχώς φώναζε τις απαντήσεις την ώρα του μαθήματος, είχε ξεσπάσματα θυμού και συνεχώς καβγάδιζε με άλλα παιδιά. Προβλήματα είχαμε επίσης, όποτε τον καλούσαν σε πάρτυ. Ενθουσιαζόταν τόσο πολύ, που βρισκόταν εκτός ελέγχου και συχνά οι γονείς του παιδιού που έκανε το πάρτυ, με φώναζαν να τον πάρω πριν τελειώσει η γιορτή. 

Το πρόβλημα με το Γιάννη και τη συμπεριφορά του κορυφώθηκε όταν έφτασε στην τρίτη δημοτικού. Ένα καλοκαιρινό πρωινό φτάσαμε στο σχολείο λίγο νωρίτερα και, ως συνήθως, μόλις άφησα το χέρι του, εξαφανίστηκε. Άρχισα να μιλάω σε μία άλλη μητέρα, και πέντε λεπτά αργότερα ακούσαμε φασαρία από το προαύλιο. Ένα κοριτσάκι στο έδαφος ούρλιαζε, από ένα χτύπημα στο κεφάλι. Η καρδιά μου πήγε να σπάσει καθώς ανάμεσα στα κλάματα, άκουγα τον Γιάννη να φωνάζει. Προφανώς, έπαιζε μπάσκετ με τα άλλα παιδιά και, όπως πάντα όταν έβγαινε έξω από το γήπεδο, δεν άφηνε τη μπάλα και φώναζε ότι δεν είχε βγει έξω. Όταν ένα από τα παιδιά προσπάθησε να του πάρει τη μπάλα, ο Γιάννης την άρπαξε πάλι και την πέταξε μέσα στο γήπεδο φωνάζοντας ότι έκλεβαν, με αποτέλεσμα να χτυπήσει το κοριτσάκι στο κεφάλι. 

Όταν έφτασα εκεί, ο Γιάννης ήταν εντελώς εκτός ελέγχου∙ φώναζε ότι το φταίξιμο ήταν του άλλου αγοριού, κλωτσούσε και έβριζε τον δάσκαλο που προσπαθούσε να τον κρατήσει. Κατάφερα να τον ηρεμίσω, ώστε να σταματήσει να παλεύει και να φωνάζει, οπότε άρχισε να κλαίει με αναφιλητά, λέγοντας συνεχώς: «Συγνώμη μαμά, δεν ήθελα να την χτυπήσω. Δεν έφταιγα εγώ. Δεν ξέρω γιατί κάνω τέτοια πράγματα. Όλοι με μισούν, μακάρι να πέθαινα». Πήγαμε στο σπίτι, όπου έκλαιγε όλη μέρα. Αυτό που με στεναχώρησε περισσότερο ήταν ότι έλεγε συνεχώς ότι οι δάσκαλοι και τα άλλα παιδιά τον μισούσαν, ότι ποτέ δε θα έκανε φίλους και ότι ήθελε να αυτοκτονήσει. Ποτέ δεν είχα αισθανθεί χειρότερα, γιατί ήξερα ότι πολλά από αυτά που έλεγε ήταν αλήθεια. 

Το επόμενο πρωινό είχα ραντεβού με τον διευθυντή. Άρχισε να μου λέει ότι ήξερε ότι ο Γιάννης δεν ήθελε να χτυπήσει το κορίτσι. Υπήρχε όμως σοβαρό πρόβλημα με τη συμπεριφορά του. Πριν φύγω μου έδωσε ένα περιοδικό από το γραφείο του, λέγοντας: «Δεν είμαι ειδικός, αλλά έχω δει παιδιά σαν τον Γιάννη∙ μπορεί να έχει κάποιο πρόβλημα το οποίο δε μπορεί να αντιμετωπίσει. Διαβάστε τη σελίδα αυτή και δείτε αν αναγνωρίζετε χαρακτηριστικά του Γιάννη».

Επέστρεψα σπίτι αμέσως και διάβασα το άρθρο. Περιέγραφε την περίπτωση ενός παιδιού που έφερε τη διάγνωση μιας κλινικής διαταραχής της συμπεριφοράς που ονομαζόταν διαταραχή ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ). Το άρθρο αυτό περιέγραφε το Γιάννη μας και μάλιστα έλεγε τι θα μπορούσαμε να κάνουμε. Δε μπορώ να σας περιγράψω την ανακούφιση που ένιωσα. 

Την επόμενη μέρα πήρα τον Γιάννη και επισκέφθηκα την οικογενειακή μας γιατρό. Της έδειξα το άρθρο και εκείνη έκλεισε στο Γιάννη ένα ραντεβού με κάποιον ειδικό. Πέρασαν περίπου έξι εβδομάδες μέχρι το ραντεβού, αλλά τότε, μόλις έγινε η διάγνωση ότι ο Γιάννης έπασχε από ΔΕΠ-Υ, τα πράγματα άρχισαν να βελτιώνονται. Ο ειδικός μας συμβούλευσε πώς να τον βοηθήσουμε και κανόνισε κάποιος να πάει στο σχολείο του και να δώσει συμβουλές στους δασκάλους του. Ό,τι ακριβώς έκαναν στο σχολείο όταν ο Γιάννης γινόταν ανήσυχος, εφαρμόζαμε και στο σπίτι. Πιστέψτε με, δεν ήταν εύκολο, αλλά σήμερα, επτά χρόνια μετά, ο Γιάννης πέρασε τις εξετάσεις του Λυκείου. Θέλει να γίνει καθηγητής Φυσικής Αγωγής∙ ο καθηγητής του επαγγελματικού προσανατολισμού είπε ότι αυτή η δουλειά του ταιριάζει περισσότερο από κάθε άλλη!» 


Τι προκαλεί τη ΔΕΠ-Υ

Δεν είναι ακόμη γνωστή η αιτία της ΔΕΠ-Υ. Ωστόσο, είναι γενικά αποδεκτό από τους επιστήμονες ότι ένα παιδί γεννιέται με ΔΕΠ-Υ, δεν την αναπτύσσει. Τα στοιχεία που αποδεικνύουν αυτή την άποψη προέρχονται από μελέτες παιδιών που έφεραν το ίδιο γενετικό υλικό: δηλαδή μελέτες μονοωογενών διδύμων. Έχει αποδειχθεί ότι ακόμη και αν οι δύο μονοωογενείς δίδυμοι χωριστούν αμέσως μετά τον τοκετό και μεγαλώσουν σε διαφορετικό περιβάλλον, αν ο ένας από τους δύο παρουσιάσει ΔΕΠ-Υ, κατά πάσα πιθανότητα θα παρουσιάσει κι ο άλλος. Ο βασικός αιτιολογικός παράγοντας που καθορίζει το κατά πόσο ένα παιδί θα πάσχει από ΔΕΠ-Υ, είναι το γενετικό υλικό και όχι η ανατροφή του. Περαιτέρω έρευνες έχουν δείξει ότι η ΔΕΠ-Υ προσβάλει περισσότερο αγόρια, παρά κορίτσια, σε αναλογία 4 προς 1. 


Πώς είναι να έχεις παιδί με ΔΕΠ-Υ;
Οι δραστηριότητες που στα φυσιολογικά παιδιά προκαλούν σχετικά μικρά επίπεδα διέγερσης, συνήθως προκαλούν υπερβολική διέγερση στα παιδιά που πάσχουν από ΔΕΠ-Υ. Για παράδειγμα, για ένα τέτοιο παιδί είναι δύσκολο η αναμονή της σειράς του για να ρίξει τα ζάρια σε ένα παιχνίδι, με αποτέλεσμα συχνά να αρπάζει τα ζάρια, αγνοώντας ότι αυτό μπορεί να ενοχλήσει όλους τους υπόλοιπους. Την ώρα του γεύματος στο σχολείο, όταν βρίσκεται στην ουρά για το φαγητό, το παιδί με ΔΕΠ-Υ μπορεί να σπρώξει τους άλλους για να πάριε το φαγητό του όσο το δυνατόν γρηγορότερα, αδιαφορώντας και πάλι για το εάν με αυτή τη συμπεριφορά μπορεί να χάσει τους φίλους του και να εκνευρίσει τους υπαλλήλους που μοιράζουν το φαγητό. 

Το παιδί που πάσχει από ΔΕΠ-Υ συχνά, μιλά ακατάπαυστα, διακόπτοντας τους άλλους∙ η παρορμητική αυτή συμπεριφορά δεν παρατηρείται περιστασιακά αλλά είναι ένα επίμονο και διαρκές χαρακτηριστικό, που παρατηρείται καθημερινά. Το παιδί που πάσχει από ΔΕΠ-Υ αναπόφευκτα, αποτελεί πρόβλημα για όλους –τα μέλη της οικογένειάς του, τους δασκάλους του και τα παιδιά που θα μπορούσαν να είναι φίλοι του. Τα άλλα παιδιά συχνά αποφεύγουν ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ, γιατί η συμπεριφορά του είναι τόσο απρόβλεπτη και ανυπόμονη που χαλάει όλα τα παιχνίδια. Τελικά, το παιδί με ΔΕΠ-Υ όταν μένει μόνο του –γιατί το αποφεύγουν- πάντα μετανιώνει για ότι έχει κάνει. 

Το παιδί ή ο νεαρός ενήλικας που πάσχει από ΔΕΠ-Υ μπορεί ορισμένες φορές να δείχνει ξέγνοιαστος και χαρούμενος. Κι όμως, αν εξετάσει κανείς βιογραφίες ενηλίκων που έπασχαν από τη διαταραχή αυτή στην παιδική τους ηλικία, θα διαπιστώσει ότι βίωσαν πολλές δυσάρεστες εμπειρίες. Οι ενήλικοι αυτοί, περιγράφουν ότι ένιωθαν συναισθηματική πίεση, χαμηλή αυτοεκτίμηση και μοναξιά αλλά και απόρριψη από τους συνομηλίκους τους, οι οποίοι δεν τους ενέτασσαν στις ομάδες τους και τους απέκλειαν από δραστηριότητες τις οποίες θα ήθελαν πολύ να συμμετάσχουν. 

Για να σας δείξω τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ, ας πάρουμε για παράδειγμα αυτό που κάνετε τώρα. Ας υποθέσουμε ότι διαβάζετε το άρθρο αυτό σε ένα σχετικά ήσυχο δωμάτιο, αλλά μπορείτε να ακούτε ήχους από τον δρόμο όπου έχετε σταθμεύσει το αυτοκίνητό σας δίπλα στα αυτοκίνητα των γειτόνων σας. Δευτερόλεπτα πριν ακούσατε μία πόρτα να κλείνει αλλά ένα συγκεκριμένο τμήμα του εγκεφάλου σας φίλτραρε αμέσως και απέρριψε το θόρυβο αυτό ως φυσιολογικό και άνευ σημασίας. Έτσι μπορείτε να συνεχίσετε την ανάγνωση του βιβλίου σας, χωρίς να διασπαστεί η προσοχή σας.

Τώρα υποθέστε ότι ακούτε ένα διαφορετικό θόρυβο, σαν χτύπημα μετάλλου και σπάσιμο γυαλιού. Αυτή τη φορά, το σύστημα του φιλτραρίσματος του εγκεφάλου σας θα αναγνωρίσει τον ήχο ως πιθανό σημαντικό και η ανάγνωση σας θα διακοπεί αμέσως, καθώς θα τρέξετε στο παράθυρο ελπίζοντας ότι το αυτοκίνητο σας θα παραμένει άθικτο. Στην ουσία, ο ένας ήχος δεν διέκοψε την αλληλουχία των σκέψεων σας γιατί ο εγκέφαλός σας «ασυνείδητα» τον απέρριψε ως «άνευ σημασίας» και συνεχίσατε την ανάγνωση, ενώ ένας άλλος θόρυβος περίπου της ίδιας έντασης, δεν απερρίφθη και προκάλεσε τη διακοπή της ανάγνωσης του βιβλίου. 

Τώρα, καθώς διαβάζετε το άρθρο αυτό, καθίστε ήσυχα, μην κινήστε και προσπαθήστε να ακούσετε τους θορύβους γύρω σας. Μπορεί να ακούτε ένα ρολόι που χτυπάει, τον υπόκωφο θόρυβο της κεντρικής θέρμανσης ή του κλιματιστικού, αχνά βήματα στο πάτωμα του πάνω ορόφου, πνιχτά γέλια από την τηλεόραση σε ένα απομακρυσμένο δωμάτιο. Για ένα –δύο λεπτά, κλείστε τα μάτια σας και προσπαθήστε να ακούσετε τους θορύβους γύρω σας. Φανταστείτε ότι συνεχώς ακούτε οποιοδήποτε θόρυβο∙ θα διακόψει την αλληλουχία των σκέψεών σας και θα αποσπάσει την προσοχή σας από το άρθρο, εστιάζοντας στην πηγή του ήχου. Σε αυτά, προσθέστε και άλλα ερεθίσματα, που το μυαλό σας απορρίπτει αυτόματα: ανεπαίσθητες αλλαγές στο φως, τη θερμοκρασία, την αφή, την οσμή και την ακοή, τα οποία εν δυνάμει μπορούν να αποσπάσουν την προσοχή σας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ωστόσο, οι περισπασμοί που είναι σχετικά ασήμαντοι δεν αποσπούν την προσοχή σας, καθώς το σύστημα φιλτραρίσματός σας λειτουργεί αποτελεσματικά. Ένα παιδί που πάσχει από ΔΕΠ-Υ, δεν έχει αποτελεσματικό σύστημα φιλτραρίσματος, με αποτέλεσμα κάθε «περισπασμός» που αντιμετωπίζει ο εγκέφαλός του, να έχει το ίδιο αποτέλεσμα που είχε σε σας ο ήχος του χτυπήματος του μετάλλου και του σπασίματος γυαλιού: αποσπά τελείως την προσοχή του από τον στόχο. 

Σκεφτείτε τώρα τι αντιμετωπίζει ένα παιδί σε ένα σύγχρονο θορυβώδες σχολείο, με έως και 30 μαθητές σε κάθε τάξη και πιθανώς εκατοντάδες άλλους στο υπόλοιπο σχολείο, οι οποίοι τρέχουν στους διαδρόμους και το προαύλιο. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, το παιδί αυτό είναι πολύ πιθανόν να δείξει ανάρμοστη συμπεριφορά μεταθέτοντας την προσοχή του από ένα πράγμα στο άλλο, βλάπτοντας όχι μόνο τον εαυτό του, αλλά και τους συμμαθητές και τους δασκάλους του. 


Πώς γίνετε η διάγνωση της ΔΕΠ-Υ;

Η επίσημη διάγνωση της ΔΕΠ-Υ απαιτεί πάντοτε εξέταση από ειδικό. Εάν πιστεύετε ότι ένα παιδί μπορεί να πάσχει από ΔΕΠ-Υ, ζητήστε μου να σας δώσω να συμπληρώσετε κάποιο ερωτηματολόγιο. Θα σας βοηθήσει να αποφασίσετε εάν απαιτείται επίσκεψη σε έναν ειδικό. Το καλύτερο θα ήταν το ερωτηματολόγιο να συμπληρωθεί ξεχωριστά από δύο ενήλικες που γνωρίζουν καλά το παιδί, έναν γονιό και το δάσκαλό του. 

Δεν υπάρχει ένα και μοναδικό τεστ που να αναγνωρίζει τη ΔΕΠ-Υ, επομένως θα πρέπει να γνωρίζετε ότι η διαδικασία της αξιολόγησης θα πάρει αρκετό χρόνο. Θα χρειαστούν λεπτομερείς πληροφορίες από το ιατρικό ιστορικό του παιδιού, το οικογενειακό ιστορικό και την εκπαιδευτική εμπειρία, ενώ είναι πιθανό ότι το παιδί θα υποβληθεί σε μία επίσημη αξιολόγηση, διάρκειας τουλάχιστον 2 ωρών, για να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση του ειδικού. 


Πώς μπορεί να βοηθηθεί το παιδί μου;

Σίγουρα θα νιώσετε ανακούφιση αν μάθετε ότι, εάν ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ αντιμετωπιστεί σωστά και δεχθεί προσεκτική και εξειδικευμένη φροντίδα, μπορεί να εξελιχθεί σε έναν ευτυχή και επιτυχημένο ενήλικο. 

Ωστόσο, η συμβίωση με ένα παιδί που πάσχει από ΔΕΠ-Υ δεν είναι εύκολη και θα πρέπει να γνωρίζετε ότι υπάρχουν πολλοί άλλοι γονείς που νιώθουν την οργή, την ένταση και το άγχος που νιώθετε κι εσείς. Η θεραπεία ενός παιδιού με ΔΕΠ-Υ αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα θέματα στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Σήμερα υπάρχουν δύο μεγάλες και συχνά αντικρουόμενες σχολές:
  • Αυτοί που υποστηρίζουν ότι η ΔΕΠ-Υ μπορεί να «ελεγχθεί» χωρίς φάρμακα, πολλοί εκ των οποίων πιστεύουν ότι γενικότερα τα φάρμακα «κάνουν κακό».
  •  Αυτοί που υποστηρίζουν ότι οι μορφές συμπεριφοράς που χαρακτηρίζουν τη ΔΕΠ-Υ μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με φάρμακα.
Πολλοί, τέλος, υποστηρίζουν ότι τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ μπορεί να ωφεληθούν από τα προγράμματα που ονομάζονται συμπεριφορικά. Κάθε πρόγραμμα, χωρίζεται σε προσπάθειες «ελέγχου» της συμπεριφοράς του παιδιού, με τη συστηματική χρήση αμοιβών. Τα πιο επιτυχημένα συμπεριφορικά προγράμματα είναι αυτά που περιλαμβάνουν και τους δύο γονείς, μαζί με το σχολείο. 


ΠΗΓΗ το βιβλίο "Μάθετε για τη διαταραχή ελλειματικής προσοχής - υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ), τον αυτισμό, τη δυσλεξία και τη δυσπραξία"



Χριστίνα Γεωργαλλή

Λογοθεραπεύτρια

Γεννήθηκε το 1991 και μεγάλωσε στην Κω. Σπούδασε λογοθεραπεία στα Ιωάννινα. Ζει στην πόλη Sheffield της Αγγλίας με στόχο να πραγματοποιήσει σπουδές στην ψυχολογία και τις νευροεπιστήμες. Γράφει και στο προσωπικό blog:

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου